GIRIS:
Asagida tanimi yapildigi üzere her gazeteci ve basin - yayin organi, gazetecinin
haklarini savunmali ve meslek ilkelerine uymali ve uyulmasini gözetmelidir. Basin yayin
organlari yöneticileri; genel yayin yönetmeni yahut müdürü, yazi isleri müdürleri
yahut sorumlu müdürler, sifatlari ne olursa olsun, kuruluslarinda görevli gazetecilerin
meslek ilkelerine uygun hareket etmesinden sorumludur.Gazetecinin haklari, halkin haber
alma hakkinin ve ifade özgürlügünün; meslek ilkeleri ise dürüst ve dogru iletisimin
temelidir. Meslek ilkeleri gazetecinin ve basin - yayin organlarinin özdenetimini
öngörür ve degerlendirme mercii öncelikle vicdanlardir.
A. Insan ve yurttas hakki: Herkes, bilgi edinme ve haber alma, özgür düsünce ve
çesitli iletisim yollariyla bunu ifade ile serbest elestiri hakkina sahiptir. Düsünce
ve ifade özgürlügünün kullanilmasinin temel yolu olan basin ve yayin özgürlügü
temel insan haklarindandir. Bu
haklarin demokratik hukuk devletinde anayasal güvence altinda olmasi esastir.
B. Gazeteci tanimi: Düzenli bir sekilde, günlük yahut süreli bir yazili,
görüntülü, sesli veya elektronik basin ve yayin organinda, kadrolu, sözlesmeli ya da
telif karsiligi, haber alma, isleme, iletme veya görüs, fikir belirtme görevi üstlenen
ve asil isi ile baslica geçim kaynagi bu olup, çalistigi isletme ile ilgili yasalar
karsisindaki konumu bu tanima uygun olanlar gazetecidir. Basin ve yayin alanindaki her
isletme, bu tanima uygun çalistirdiklari gazetecileri, kanunlarin gazetecilere tanidigi
haklardan yararlandirmak zorundadir.
C. Gazetecinin sorumlulugu:Gazeteci, basin özgürlügünü, halkin dogru ve dürüst
haber alma, bilgi edinme hakki adina dürüst biçimde kullanir. Bu amaçla her türlü
sansür ve otosansürle mücadele
etmeli, halki da bu yönde bilgilendirmelidir. Gazetecinin halka karsi kamusal
sorumlulugu, basta isverenine veya kamu otoritelerine karsi olmak üzere, diger tüm
sorumluluklardan önce gelir. Bilgi ve haber ile özgür düsünce, herhangi bir ticari
mal ve hizmetten farkli olarak toplumsal bir nitelik tasir.
Gazeteci, ilettigi haber ve bilginin sorumlulugunu tasir ve paylasir.Gazetecinin
özgürlügünün içerigini ve sinirlarini, öncelikle sorumluluklari ile meslek ilkeleri
belirler.
D. Gazetecinin haklari:
1. Gazeteci tüm bilgi kaynaklarina serbestçe ulasma ve kamu yasamini belirleyen, halki
ilgilendiren tüm olaylari izleme, arastirma hakkina sahiptir. Kamusal ve özel tüm
islerde, gazetecinin karsisina çikarilacak gizlilik ve sir gibi engeller, açik ve ikna
edici gerekçelere sahip olmalidir.
2. Gazeteci, çalistigi basin ve yayin organinin kendisiyle yaptigi sözlesmede de
kaydedilen temel çizgisini dikkate alir. O temel çizgi disindaki ve onunla çelisen
yahut orada açikça belirtilmemis olan tüm telkin, öneri, istek ve talimatlari reddetme
hakkina sahiptir.
3. Gazeteci, inanmadigi bir görüsü savunmaya veya meslek ilkelerine aykiri bir is
yapmaya zorlanamaz.
4. Gazeteciler, özellikle de yazi isleri çalisanlari, basin - yayin isletmesinin
isleyisini belirleyen, etkileyen önemli kararlardan haberdar edilmeli ve gereginde
kararlarin alinmasina katilmalidir.
5. Islevi ve sorumluluklari isiginda, gazeteciler örgütlenme hakkinin yanisira
görevinin maddi ve manevi güvencesini saglayan bir kisisel sözlesme yapma ve ekonomik
bagimsizligini garantiye alacak sekilde, toplumsal rolüne ve emegi ile yetenegine uygun
bir ücret alma haklarina sahiptir.
6. Gazeteci, kaynaklarin gizliligi ilkesi uyarinca, kaynagini açiklamaya ve taniklik
yapmaya zorlanamaz. Kaynagi tarafindan açikça yaniltildigi durumlar bunun istisnasidir.
E. Gazetecinin temel görevleri ve ilkeleri:
1. Halkin gerçekleri ve dogrulari bilme hakki adina, gazeteci kendi açisindan sonuçlari
ne olursa olsun, gerçeklere ve dogrulara saygi duymak ve uymak zorundadir.
2. Gazeteci bilgi ve haber alma, yorum yapma ve elestirme özgürlüklerini ne pahasina
olursa olsun savunur.
3. Gazeteci, basta baris, demokrasi ve insan haklari olmak üzere, insanligin evrensel
degerlerini, çok sesliligi, farkliliklara saygiyi savunur. Irk, etnisite, cinsiyet, dil,
milliyet, din, sinif ve felsefi inanç ayrimciligi yapmadan tüm uluslarin, tüm halklarin
ve tüm bireylerin haklarini ve sayginligini tanir. Insanlar, topluluklar ve uluslar
arasinda nefreti, düsmanligi körükleyici yayindan kaçinir. Bir ulusun, bir toplulugun
ve bireylerin kültürel degerlerini ve inançlarini (veya inançsizligini) dogrudan
saldiri
konusu yapamaz. Gazeteci, her türden siddeti hakli gösterici, özendirici ve kiskirtici
yayin yapmamaya özen gösterir.
4. Gazeteci, kaynagini bilmedigi bilgi ve haberleri yayinlamaz; kaynak açik olmadiginda,
yayinlamaya karar verdigi durumlarda da kamuoyuna gerekli uyarilari yapmak zorundadir.
Ajanslardan alinan özel haberler kullanilirken kaynak belirtilmesine özen gösterilir.
5. Gazeteci temel bilgileri yok edemez, görmezlikten gelemez ve metinlerle belgeleri
degistiremez, tahrif edemez. Yanlis, yaniltici ve tahrif edilmis yayin malzemesi
kullanmaktan uzak durur.
6. Gazeteci, bilgi, haber, fotograf, görüntü, ses, belge elde etmek için yaniltici
yöntemler kullanamaz.
7. Gazeteci, kamuya mal olmus bir sahsiyet bile olsa, halkin haber alma, bilgilenme
hakkiyla dogrudan baglantili olmayan hiç bir amaç için, izin verilmedikçe özel
yasamin gizliligi ilkesini ihlal edemez.
8. Gazeteci, basilmis, yayinlanmis her yanlisi en kisa sürede düzeltmekle
yükümlüdür. Gazeteci, cevap hakkina saygili olmalidir.
9. Gazeteci, kendisine güvenilerek verilmis bilgilerin, belgelerin kaynaklarini,
kendileri izin vermedigi sürece, mesleki gizlilik ilkesi uyarinca, hiç bir sekilde
açiklamaz.
10. Gazeteci, intihal (asirma), iftira, hakaret, lekeleme, saptirma, manipülasyon,
söylenti, dedikodu ve mesnetsiz suçlamalardan kesinlikle uzak durur.
11. Gazeteci, bir bilginin, haberin yayini yahut yayinlanmamasi karsiligi hiçbir maddi
veya manevi avantajin pesinde olamaz. Gazeteci, devlet baskanindan milletvekiline, is
adamindan bürokratina kadar haber kaynagi olarak da kabul edilen kisi ve kurumlarla
iletisimini meslek ilkelerini gözeterek yürütür.
12. Gazeteci, gazetecilik meslegini, reklamcilikla, halkla iliskilerle veya
propagandacilikla karistiramaz ve ilan - reklam kaynaklarindan herhangi bir telkin,
tavsiye alamaz, maddi çikar saglayamaz.
13. Gazeteci, ne konuda olursa olsun, elde ettigi bilgileri genis biçimde yayin konusu
yapmadan kendi menfaati için kullanamaz. Meslegini, ne sekilde olursa olsun, (kanunlarin
ve yönetmeliklerin kendisine tanidigi haklarin disinda) ayricaliklar kazanmak amaciyla
kullanamaz.
14. Gazeteci, her ne amaçla olursa olsun, tehdit ve santaj gibi yöntemlerle meslegini ve
kendisini kullandirmaz, bunlara basvurmaz.
15. Gazeteci her türlü baskiyi reddeder ve çalistigi basin - yayin organindaki
yöneticileri disinda kimseden isiyle ilgili talimat alamaz.
16. Gazeteci sifatini tasimayi hak eden herkes meslek ilkelerine de en yüksek seviyede
uymayi taahhüt eder ve ülkesindeki kanunlara saygili olmakla birlikte, hükümet ve
benzeri kurumlarin müdahalelerine kapalidir. Mesleki olarak sadece meslektaslarinin ve
kamuoyunun degerlendirmeleri ile bagimsiz yargi organlarini dikkate alir. Gazeteci,
devleti yönetenlerin belirledigi ulusal ve uluslararasi politikalar konularinda bazi
önyargilara degil, halkin haber alma hakkina öncelik verir. Onu meslek ahlaki,
gazeteciligin temel ilkeleri ve özgürlükçü demokrasi kaygilari yönlendirir.
GAZETECININ DOGRU DAVRANIS KURALLARI (Hak ve sorumluluk bildirgesine ek)
Haber-Yorum: Salt haberle yorum ve görüs ayrimi açik yapilmali, okurun ve izleyicinin
neyin haber, neyin yorum oldugunu kolayca seçebilmesini saglamalidir.
Fotograf - Görüntü: Fotograf yahut görüntünün güncel olup olmadigi açik biçimde
belirtilmeli, canlandirma görüntülerde de bu, seyircinin farkedebilecegi biçimde ifade
edilmelidir.
Haber - Ilan (Reklam): Haber ve yorum metinleri yahut görüntüleri ile Ilan - Reklam
amaçli metinlerin ayrimi hiç bir karisikliga yer birakmayacak ölçüde yapilmalidir.
Yargi: Hazirlik sorusturmasi sirasinda sorusturmayi zaafa ugratan, yönlendiren tarzda
haber verilmesinden kaçinilmalidir. Yargilama sürecinde de haberler her türlü ön
yargidan uzak ve kesinlikle dogrulugundan emin olunarak sunulmalidir. Gazeteci yargi
sürecinde taraf olamaz. Ne haberin verilisinde, ne de baslik ve benzeri sunuslarda
mahkeme karari kesinlesmedikçe, bir zanli veya sanik suçlu ilan edilemez. Haberlerde ve
yorumlarda suçluymus gibi degerlendirmeler yapilamaz.
Çocuk: Çocuklarla ilgili suçlarda ve cinsel saldirilarda sanik, tanik ya da magdur
(maktul) olsun, 18 yasindan küçüklerin açik isimleri ve fotograflari yayinlanamaz.
Çocugun kisiligini ve davranislarini
etkileyebilecek durumlarda, gazeteci, bir aile büyügünün yahut çocuktan sorumlu bir
baskasinin izni olmaksizin çocukla röportaj yapmaz ve görüntüsünü almaya çalismaz.
Cinsel saldirilar: Cinsel saldiri magdurlarinin fotograflari, görüntüleri veya
kimlikleri, açik kamu yarari olmadikça yayinlanamaz.
Kimlik veya özel durum: Açik kamu yarari olmadikça ve olayla dogrudan ilgisi,
baglantisi bulunmadikça, bir insanin davranisi veya isledigi suç, onun irkina,
milliyetine, dinine, cinsiyetine, cinsel egilimine, hastaligina yahut fiziksel, zihinsel
özürlü olup olmamasina dayandirilamaz. Kisinin bu özel durumu, alay, hakaret, önyargi
konusu yapilamaz.
Saglik: Saglik konusunda sansasyondan kaçinmali, insanlari umutsuzluga yahut sahte
umutlara sevkedecek yayin yapilmamalidir. Ilaç tavsiyesinde mutlaka uzmana danismalidir.
Hastanelerde arastirma yapan, bilgi ve görüntü almaya çalisan gazeteci, kimligini
belirtmek ve girilmesi yasak bölümlere ancak yetkililerin izniyle girmek zorundadir.
Ayni sekilde yetkilinin, hastanin yahut yakininin izni olmaksizin hastane ve benzeri
kurumlarda her türlü yolla ses ve görüntü alinmamalidir.
Hediye:Kararlarla ve yayinlarla ilgili önyargi, kusku yaratacak her cinsten kisisel
hediye ve maddi menfaat reddedilmelidir.
Müessese Çikari: Gazetecinin bir basin - yayin organindaki islevini Hak ve Sorumluluk
bildirgesindeki haklari, sorumluluklari ve görevleri belirler. Gazeteci, bu mesleki
çerçeve ile yayin organinin çizgisi disinda, müessese çikari söz konusu olsa dahi,
hiçbir faaliyete gönüllü yahut zorla katilamaz.
Özelestiri: Gazeteci ile basin - yayin organlari, tekzip ve cevap hakki gibi
zorunluluklarin disinda da, yanlislari düzeltmek ve özlestiri yapmakla yükümlüdür.
Taraf olma: Gazeteci ve yayin organi, her ne nedenle ve her ne biçimde olursa olsun,
taraf olduklari bir olaydaki konumlarini kamuoyuna açikça belirtmelidir. Yayin organi
yahut yorumcu, siyasi, ekonomik ve toplumsal tercihlerinin dogrultusunda yayin yapabilir.
Bu durumda da bu tavir açikça ortaya konulmali, ayrica haber - olay ayrimi kesin
biçimde yapilmalidir.
Özel hayat:Çerçeveyi, Bildirge'nin ilgili maddesi çizer. Asil olan kamu yararidir.
Özel hayatin gizliliginin geçersiz sayilabilecegi baslica konular söyle siralanabilir:
a) Büyük bir suç yahut yolsuzluk üstüne arastirma ve yayin
b) Toplumu kötü etkileyici bir tutumla ilgili arastirma ve yayin
c) Toplumun güvenliginin veya sagliginin korunmasi
d) Ilgili kisinin sözleri yahut eylemleri sonucu halkin yanilmasinin,
yaniltilmasinin veya yanlis yapmasinin engellenmesi
Bu durumlarda dahi özel hayatin kamuya açilan kesiti mutlaka konuyla dogrudan ilgili
olmali veya ilgili kisinin özel hayatinin onun kamusal faaliyetini de etkileyip
etkilemedigi gözetilmelidir.
Bilgi-Belge: Dogrudan kamu yarari olmadikça, sahibinin izni disinda belge, fotograf, ses
yahut görüntü alinamaz. Kamu çikari söz konusu oldugunda dahi, yukaridakilerin baska
hiçbir sekilde elde edilemeyecegine kesin kanaat getirilmis olmasi gerekir. Yildirma,
tehdit, israr :Gazeteci, bilgi veya görüntü almak için tehdit, santaj gibi yildirma
yollari ile hirpalama, zorlama gibi yöntemlere
basvurmaz. Açik kamu yarari olmadikça, gazeteci bilgi, ses ve görüntü için, muhatabi
istemedigi halde zorlayici olamaz ve özel hayatla ilgili mekanlarda izinsiz bulunamaz.
Haber için para: Açik ve kesin kamu yarari olmadikça, gazeteci belge yahut görüntü
temini amaciyla, bir baska suçla ilgili sanik, tanik veya onlarin yakinlarina para
veremez.
Sarsici durumlarda: Üzüntü, sikinti, tehlike, yikim, felaket ya da sok halindeki
insanlar söz konusu oldugunda gazetecinin olaya yaklasimi ve arastirmasi insani olmali ve
gizliliklere riayet edilerek duygu sömürüsünden kaçinilmalidir.
Suçlu yakinlari: Gazeteci, saniklarin yahut suçlularin akrabalarini, yakinlarini, olayla
ilgileri olmadikça veya olanin dogru anlasilmasi için geregi bulunmadikça teshir etmez.
Ekonomik, mali bilgi: Kanunlarla yasaklanmis olmasa dahi, gazeteci elde ettigi ekonomik -
mali bilgileri genis biçimde yayinlamadan önce kendisinin yahut yakinlarinin menfaati
için kullanamaz. Gazeteci, kendisinde ve yakinlarinda bulunan hisse senedi ve benzeri
mali araçlar konusunda, yayin organindaki sorumlulari bu menkul kiymet sahipligi hakkinda
dogru bilgilendirmedigi sürece yayin yapamaz. Gazeteci, hakkinda haber yahut yorum
yazdigi ya da yakinda yazacagi menkul veya
gayri menkul kiymetlerin dogrudan veya dolayli alim satimini yapamaz.
Ambargo: Gazeteci, kendi çabasiyla elde etmedikçe, bir kaynagin verdigi bilgi veya
belgenin yayinlanma tarihi konusunda onun arzusuna uyar. Gazeteci, röportaj, haber, yorum
veya görüntü, yayin sekli ne olursa olsun, hazirladigi yayin organindaki sorumlular
disinda, kaynagi da dahil kimseye denetlettirmekle yükümlü degildir.
Rekabet: Gazeteci, rekabet nedeniyle de olsa, bir baska gazeteciye bilinçli ve açik,
mesleki zarar vermekten kaçinir. Bir meslektasinin yayinini engelleyici davranislarda
bulunamaz.
Özdeslesme: Gazeteci, ihtisas alani ne olursa olsun öncelikle gazetecidir. Polis
muhabiri, polis yahut sözcüsü, spor muhabiri kulüp yöneticisi yahut sözcüsü,
herhangi bir partiden sorumlu muhabir onun üyesi yahut sözcüsü gibi davranamaz, yayin
yapamaz.